Nauka / Systemy liczbowe

Systemy liczbowe

Zapis w różnych systemach, konwersje, dodawanie binarne, kod U2, adresy IP i liczba bitów.

Rozszerzony

Teoria, wzory i przykłady

Pozycyjne systemy liczbowe

Liczba (ck…c1c0)p=∑cipi(c_k\dots c_1c_0)_p=\sum c_ip^i. Najważniejsze: dwójkowy (2), ósemkowy (8), dziesiętny (10), szesnastkowy (16; cyfry 0–9, A–F).

Konwersje

  • do dziesiętnego: schemat Hornera lub suma cipic_ip^i; np. (1440)5=1⋅125+4⋅25+4⋅5+0=245(1440)_5=1\cdot125+4\cdot25+4\cdot5+0=245.
  • z dziesiętnego: dziel przez podstawę i zbieraj reszty od końca.
  • 2 ↔ 16: grupuj po 4 bity (2 ↔ 8: po 3 bity).

Arytmetyka

Dodawanie pisemne w systemie pp działa jak w dziesiętnym, tylko przeniesienie pojawia się przy sumie ≥p\ge p. W dwójkowym: 1+1=1021+1=10_2.

Liczby ujemne — kod uzupełnień do 2 (U2)

Na nn bitach zakres to −2n−1…2n−1−1-2^{n-1}\dots2^{n-1}-1. Aby zapisać −x-x: zaneguj bity xx i dodaj 1.

Liczba bitów w praktyce

  • adres IPv4 ma 32 bity (4 bajty), adres IPv6 ma 128 bitów,
  • kk bitów koduje 2k2^k różnych wartości,
  • liczba cyfr nn w systemie pp dla liczby NN: ⌊log⁡pN⌋+1\lfloor\log_pN\rfloor+1.

Równania w różnych systemach

Zamień wszystkie składniki na system dziesiętny, rozwiąż, a wynik zamień z powrotem — np. (1440)5+x5=42710(1440)_5+x_5=42710 wymaga policzenia x=42710−245x=42710-245 i zapisania xx w systemie piątkowym.

Łatwe zadania

Średnie zadania

Średnie2 pkt

Poniżej zapisano wyrażenie z liczbami zapisanymi w systemach piątkowym, dziesiętnym i trójkowym. W miejsce kropek wpisz odpowiednie liczby (zapisane w systemie piątkowym i trójkowym), tak aby obie równości były prawdziwe:

(1440)5+(…)5=(427)10=(…)3−(110002)3(1440)_5+(\ldots)_5=(427)_{10}=(\ldots)_3-(110002)_3

Wpisz dwie liczby oddzielone spacją: najpierw liczbę w systemie piątkowym, potem w trójkowym.

Średnie2 pkt

Każdy napis z pliku symbole.txt traktujemy jako liczbę w systemie trójkowym: znak o to cyfra 0, + to cyfra 1, * to cyfra 2. Podaj największą liczbę spośród zapisanych w pliku: w zapisie dziesiętnym oraz odpowiadający jej napis. Dla symbole_przyklad.txt: 519789 ***+o*ooo++o.

Wpisz: liczba_dziesiętna napis.

Średnie2 pkt

Poniżej sposobem pisemnym dodano dwie liczby zapisane binarnie. Uzupełnij brakujące cyfry (pola □), tak aby działanie było poprawne:

    1 1 □ 0 1 0 1 1 0 □ 1
  +   1 1 0 0 □ 1 0 1 1 1
  ------------------------
  1 □ 0 1 1 0 0 1 □ □ 1 0

Wpisz sześć brakujących cyfr w kolejności: górna liczba (dwa pola od lewej), dolna liczba (jedno pole), wynik (trzy pola od lewej) — oddzielone spacjami.

Średnie2 pkt

Cyfry. Algorytm dla nieujemnej liczby całkowitej nn oblicza liczbę cc:

b ← 1
c ← 0
dopóki n > 0 wykonuj
    a ← n mod 10
    n ← n div 10
    jeżeli (a mod 2 = 0)
        c ← c + b * (a div 2)
    w przeciwnym razie
        c ← c + b
    b ← b * 10

Dla każdej z liczb nn podaj wartość cc po wykonaniu algorytmu oraz liczbę wykonań instrukcji c ← c + b: n=33658n=33658, n=542102n=542102, n=87654321012345678n=87654321012345678.

Wpisz kolejno: c i liczba wykonań dla każdej liczby (razem sześć wartości), oddzielone spacjami.

Średnie2 pkt

Wykonaj działania na liczbach zapisanych w systemie trójkowym i dziewiątkowym. Wyniki podaj w systemie trójkowym:

1011123+1219101112_3+121_9 oraz 1011123−1219101112_3-121_9

Wpisz dwa wyniki (cyfry trójkowe) oddzielone spacją, np. 1202 21.

Trudne zadania

Gotowy na sprawdzian z działu?
Wygeneruj krótki test z tego działu w generatorze.
Test działowy