Drgania i fale
Ruch harmoniczny, wahadło i sprężyna, fale mechaniczne, interferencja, dyfrakcja, załamanie fal, efekt Dopplera.
Teoria, wzory i przykłady
Ruch harmoniczny
Wahadło matematyczne: . Ciężarek na sprężynie: .
Fale
Natężenie fali: . Dla fali płaskiej o stałej amplitudzie natężenie jest jednakowe w każdym punkcie (bez pochłaniania); dla fali kulistej maleje jak .
Interferencja i dyfrakcja
- Wzmocnienie: różnica dróg ; wygaszenie: .
- Dyfrakcja na szczelinie jest silna, gdy szerokość szczeliny jest porównywalna z — fala rozchodzi się „kołowo” za szczeliną.
Odbicie i załamanie
Prawo załamania: — częstotliwość się nie zmienia, zmienia się prędkość i długość fali. Wchodząc do ośrodka, w którym fala biegnie wolniej, promień załamuje się w stronę normalnej.
Efekt Dopplera
(zbliżanie ⇒ częstotliwość rośnie).
Łatwe zadania
Fala płaska dociera do przeszkody, w której jest wąska szczelina (szerokość szczeliny porównywalna z długością fali). Za i przed przeszkodą znajduje się ten sam ośrodek .
Na którym rysunku (spośród A–D) prawidłowo przedstawiono kolejne powierzchnie falowe po przejściu fali przez szczelinę? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Prędkość dźwięku w powietrzu: m/s, w wodzie: m/s. Rozważamy falę dźwiękową, która biegnie w powietrzu i przechodzi do wody.
Dokończ zdanie. Długość tej fali dźwiękowej po przejściu z powietrza do wody:
A. się zwiększyła, B. się zmniejszyła, C. się nie zmieniła, ponieważ częstotliwość tej fali po przejściu z powietrza do wody: 1. się zwiększyła, 2. się zmniejszyła, 3. się nie zmieniła.
Wpisz literę i cyfrę, np. B2.
Mały głośnik jest źródłem kulistej fali dźwiękowej w powietrzu (energia rozchodzi się jednakowo we wszystkich kierunkach; pomijamy odbicia i pochłanianie). Energia fali emitowana w ciągu każdej sekundy: mJ. Punkt jest w odległości m od głośnika.
Oblicz — natężenie dźwięku w punkcie . Zapisz obliczenia.
Wskazówka: pole powierzchni kuli o promieniu : .
Średnie zadania
W ośrodku rozchodzi się ultradźwiękowa fala płaska . Na rysunku odcinki i pokrywają się z dwiema powierzchniami falowymi oddalonymi o (dziewięć długości fali). Czas przejścia fali od do jest równy ms.
Oblicz — częstotliwość fali. Zapisz obliczenia.
Fala ma ustaloną amplitudę (każdy punkt ośrodka drga z taką samą amplitudą).
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Natężenie fali w połowie odległości pomiędzy odcinkami i w porównaniu do natężenia tej fali na odcinku jest
Fala płaska rozchodząca się w ośrodku pada na granicę ośrodków i pod kątem i przechodzi do ośrodka . Prędkości fali w obu ośrodkach spełniają: .
Dorysuj (jakościowo opisz) kierunek biegu fali oraz powierzchnie falowe w ośrodku , uwzględniając relację między kątem padania a kątem załamania. Podaj wartość ilorazu długości fali .
Wiązka ultradźwięków biegnie w powietrzu i pada na taflę wody pod kątem ( m/s, m/s). Tylko jeden z rysunków A–C prawidłowo przedstawia dalszy bieg wiązki od granicy powietrze — woda (linia przerywana: normalna do granicy ośrodków).
Ustal dalszy bieg wiązki: wykorzystaj odpowiednie prawa fizyczne i wykonaj niezbędne obliczenia. Następnie zaznacz właściwy rysunek (A, B albo C).
W pewnej odległości od głośnika ustawiono taki sam głośnik . Oba emitują z tą samą mocą i zgodnie w fazie fale dźwiękowe o częstotliwości Hz. Punkt jest w odległości m od i m od . Prędkość dźwięku: m/s.
Ustal, czy w punkcie nastąpi wzmocnienie interferencyjne, czy osłabienie interferencyjne. Wykonaj niezbędne obliczenia, a następnie zapisz odpowiedź.
Ciężarek o masie g wisi na sprężynie i wykonuje drgania harmoniczne w kierunku pionowym (oś skierowana w górę). Na wykresie przedstawiono współrzędną prędkości ciężarka od czasu (dodatnia — w górę). Model: działają tylko siła sprężystości (proporcjonalna do wydłużenia sprężyny) i grawitacja, brak oporów, masa sprężyny pomijalna, . Z wykresu: m/s, okres s ( w chwilach ; ; s).
Oceń prawdziwość stwierdzeń.
Siły działające na ciężarek równoważą się, gdy ciężarek jest w punkcie ; najwyższe i najniższe położenia to i . W pewnej chwili ciężarek znalazł się w punkcie poniżej położenia równowagi (na osi między a ).
Opisz siłę sprężystości i siłę grawitacji działające na ciężarek w punkcie (kierunek, zwrot, relacja długości) i zapisz relację między wartościami sił: — wpisz znak , albo .
Ambulans z włączoną syreną jedzie po prostym odcinku drogi między obserwatorami i : zbliża się do (dociera do niego fala o długości ), a oddala od (fala o długości ). Model: częstotliwość dźwięku wytwarzanego przez głośnik syreny jest stała i wynosi ; pomijamy inne źródła dźwięku.
Oceń prawdziwość stwierdzeń.
Przez pewien czas ambulans poruszał się ruchem jednostajnym prostoliniowym między obserwatorami i . Wtedy iloraz długości fal dźwięku rejestrowanego przez tych obserwatorów wynosił . Prędkość dźwięku w powietrzu: m/s.
Oblicz — wartość prędkości ambulansu. Zapisz obliczenia.