Nauka / Drgania i fale

Drgania i fale

Ruch harmoniczny, wahadło i sprężyna, fale mechaniczne, interferencja, dyfrakcja, załamanie fal, efekt Dopplera.

Rozszerzony

Teoria, wzory i przykłady

Ruch harmoniczny

x(t)=Asin⁡(ωt+φ),ω=2πT,vmax=Aω,amax=Aω2x(t)=A\sin(\omega t+\varphi),\qquad \omega=\frac{2\pi}{T},\qquad v_{max}=A\omega,\quad a_{max}=A\omega^2

Wahadło matematyczne: T=2πlgT=2\pi\sqrt{\dfrac lg}. Ciężarek na sprężynie: T=2πmkT=2\pi\sqrt{\dfrac mk}.

Fale

v=λf=λTv=\lambda f=\frac{\lambda}{T}

Natężenie fali: I=PS∝A2I=\dfrac{P}{S}\propto A^2. Dla fali płaskiej o stałej amplitudzie natężenie jest jednakowe w każdym punkcie (bez pochłaniania); dla fali kulistej maleje jak 1/r21/r^2.

Interferencja i dyfrakcja

  • Wzmocnienie: różnica dróg Δs=nλ\Delta s=n\lambda; wygaszenie: Δs=(n+12)λ\Delta s=(n+\tfrac12)\lambda.
  • Dyfrakcja na szczelinie jest silna, gdy szerokość szczeliny jest porównywalna z λ\lambda — fala rozchodzi się „kołowo” za szczeliną.

Odbicie i załamanie

Prawo załamania: sin⁡α1sin⁡α2=v1v2=λ1λ2\dfrac{\sin\alpha_1}{\sin\alpha_2}=\dfrac{v_1}{v_2}=\dfrac{\lambda_1}{\lambda_2} — częstotliwość się nie zmienia, zmienia się prędkość i długość fali. Wchodząc do ośrodka, w którym fala biegnie wolniej, promień załamuje się w stronę normalnej.

Efekt Dopplera

f′=f v±vov∓vzf'=f\,\frac{v\pm v_o}{v\mp v_z} (zbliżanie ⇒ częstotliwość rośnie).

Łatwe zadania

Średnie zadania

Średnie2 pkt

W ośrodku O1\mathcal O_1 rozchodzi się ultradźwiękowa fala płaska F\mathcal F. Na rysunku odcinki aa i bb pokrywają się z dwiema powierzchniami falowymi oddalonymi o 9λ19\lambda_1 (dziewięć długości fali). Czas przejścia fali od aa do bb jest równy Δtab=0,07\Delta t_{ab}=0{,}07 ms.

Oblicz ff — częstotliwość fali. Zapisz obliczenia.

Średnie1 pkt

Fala F\mathcal F ma ustaloną amplitudę (każdy punkt ośrodka O1\mathcal O_1 drga z taką samą amplitudą).

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Natężenie fali F\mathcal F w połowie odległości pomiędzy odcinkami aa i bb w porównaniu do natężenia tej fali na odcinku bb jest

Średnie3 pkt

Fala płaska F\mathcal F rozchodząca się w ośrodku O1\mathcal O_1 pada na granicę ośrodków O1\mathcal O_1 i O2\mathcal O_2 pod kątem α1\alpha_1 i przechodzi do ośrodka O2\mathcal O_2. Prędkości fali w obu ośrodkach spełniają: v1=2v2v_1=2v_2.

Dorysuj (jakościowo opisz) kierunek biegu fali oraz powierzchnie falowe w ośrodku O2\mathcal O_2, uwzględniając relację między kątem padania a kątem załamania. Podaj wartość ilorazu długości fali λ1λ2\dfrac{\lambda_1}{\lambda_2}.

Średnie3 pkt

Wiązka ultradźwięków biegnie w powietrzu i pada na taflę wody pod kątem αp=45∘\alpha_p=45^\circ (vp=340v_p=340 m/s, vw=1450v_w=1450 m/s). Tylko jeden z rysunków A–C prawidłowo przedstawia dalszy bieg wiązki od granicy powietrze — woda (linia przerywana: normalna do granicy ośrodków).

Ustal dalszy bieg wiązki: wykorzystaj odpowiednie prawa fizyczne i wykonaj niezbędne obliczenia. Następnie zaznacz właściwy rysunek (A, B albo C).

Średnie3 pkt

W pewnej odległości od głośnika G1G_1 ustawiono taki sam głośnik G2G_2. Oba emitują z tą samą mocą i zgodnie w fazie fale dźwiękowe o częstotliwości f=850f=850 Hz. Punkt AA jest w odległości r1=10,5r_1=10{,}5 m od G1G_1 i r2=11,5r_2=11{,}5 m od G2G_2. Prędkość dźwięku: vp=340v_p=340 m/s.

Ustal, czy w punkcie AA nastąpi wzmocnienie interferencyjne, czy osłabienie interferencyjne. Wykonaj niezbędne obliczenia, a następnie zapisz odpowiedź.

Średnie2 pkt

Ciężarek o masie m=100,0m=100{,}0 g wisi na sprężynie i wykonuje drgania harmoniczne w kierunku pionowym (oś yy skierowana w górę). Na wykresie przedstawiono współrzędną prędkości vyv_y ciężarka od czasu (dodatnia — w górę). Model: działają tylko siła sprężystości (proporcjonalna do wydłużenia sprężyny) i grawitacja, brak oporów, masa sprężyny pomijalna, g=9,81 m/s2g=9{,}81\ \text{m/s}^2. Z wykresu: vmax=0,6v_{max}=0{,}6 m/s, okres T=0,4T=0{,}4 s (vy=0v_y=0 w chwilach 00; 0,20{,}2; 0,40{,}4 s).

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie2 pkt

Siły działające na ciężarek równoważą się, gdy ciężarek jest w punkcie y=0y=0; najwyższe i najniższe położenia to y=Ay=A i y=−Ay=-A. W pewnej chwili ciężarek znalazł się w punkcie PP poniżej położenia równowagi (na osi yy między 00 a −A-A).

Opisz siłę sprężystości F⃗s\vec F_s i siłę grawitacji F⃗g\vec F_g działające na ciężarek w punkcie PP (kierunek, zwrot, relacja długości) i zapisz relację między wartościami sił: Fs ... FgF_s\ ...\ F_g — wpisz znak >>, == albo <<.

Średnie2 pkt

Ambulans z włączoną syreną jedzie po prostym odcinku drogi między obserwatorami B\mathcal B i A\mathcal A: zbliża się do A\mathcal A (dociera do niego fala o długości λA\lambda_A), a oddala od B\mathcal B (fala o długości λB\lambda_B). Model: częstotliwość dźwięku wytwarzanego przez głośnik syreny jest stała i wynosi f0f_0; pomijamy inne źródła dźwięku.

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie4 pkt

Przez pewien czas ambulans poruszał się ruchem jednostajnym prostoliniowym między obserwatorami B\mathcal B i A\mathcal A. Wtedy iloraz długości fal dźwięku rejestrowanego przez tych obserwatorów wynosił λBλA=1,2\dfrac{\lambda_B}{\lambda_A}=1{,}2. Prędkość dźwięku w powietrzu: vd=340v_d=340 m/s.

Oblicz vv — wartość prędkości ambulansu. Zapisz obliczenia.

Trudne zadania

Gotowy na sprawdzian z działu?
Wygeneruj krótki test z tego działu w generatorze.
Test działowy