Tablica wzorów i stałych
Najważniejsze wzory i stałe z fizyki maturalnej — z opisem symboli, zastosowaniem i przykładem.
Bryła sztywna
II zasada dynamiki dla ruchu obrotowego.
Zastosowanie: Bloczek, walec, drzwi, wahadło fizyczne.
Względem osi przez środek masy; Steiner: I = I_sm + md².
Zastosowanie: Wybór wzoru zależy od kształtu bryły.
Bez zewnętrznych momentów sił L = const.
Zastosowanie: Łyżwiarka, toczenie bez poślizgu (v = ωR).
Drgania i fale
Drgania harmoniczne proste.
Zastosowanie: Okres wahadła: T=2π√(l/g), sprężyny: T=2π√(m/k).
Podstawowa zależność dla fal.
Zastosowanie: Przy przejściu do innego ośrodka f się nie zmienia.
Załamanie fali na granicy ośrodków.
Zastosowanie: Fala zwalniająca skręca ku normalnej.
Warunek wzmocnienia; natężenie proporcjonalne do kwadratu amplitudy.
Zastosowanie: Fala płaska o stałej amplitudzie ma stałe natężenie.
Dynamika
Siła wypadkowa jest równa iloczynowi masy i przyspieszenia.
Zastosowanie: Zapisuj osobno dla każdej osi.
Siła tarcia kinetycznego (i graniczna statycznego).
Zastosowanie: Ruch po równi pochyłej i poziomie.
W układzie izolowanym całkowity pęd jest zachowany.
Zastosowanie: Zderzenia, odrzut, rozpady.
Siła proporcjonalna do wydłużenia sprężyny.
Zastosowanie: Drgania na sprężynie, równowaga.
Elektrostatyka
Siła i natężenie pola ładunku punktowego.
Zastosowanie: Superpozycja: sumuj wektory natężeń.
Pole jednorodne między okładkami: E = U/d.
Zastosowanie: Energia cząstki w polu: E_p = qV.
Pojemność i energia kondensatora.
Zastosowanie: Równolegle C=C₁+C₂; szeregowo 1/C=1/C₁+1/C₂.
Energia
Energia kinetyczna, potencjalna i sprężystości.
Zastosowanie: Zasada zachowania energii: E_k + E_p = const bez tarcia.
Praca siły stałej, moc średnia.
Zastosowanie: Praca jako pole pod wykresem F(x).
Fizyka atomowa
Energia fotonu i równanie Einsteina.
Zastosowanie: Próg: f ≥ W/h.
Poziomy energetyczne wodoru; długość fali materii.
Zastosowanie: hf = E_m − E_n.
Fizyka jądrowa
Liczba jąder pozostałych po czasie t.
Zastosowanie: log₁₀m(t) jest funkcją liniową czasu.
Zasady zachowania liczby nukleonów i ładunku.
Zastosowanie: Ne-23 → Na-23 w rozpadzie β⁻.
Energia wiązania jądra.
Zastosowanie: 1 u = 931,5 MeV/c².
Grawitacja
Siła przyciągania grawitacyjnego i natężenie pola.
Zastosowanie: Przyspieszenie maleje z kwadratem odległości: a_P/a_A = (r_A/r_P)².
a — półoś wielka orbity (połowa osi wielkiej).
Zastosowanie: Dla Słońca: T²=a³ w latach i au.
Zachowanie momentu pędu w peryhelium i aphelium.
Zastosowanie: Prędkość planetoidy w aphelium z prędkości w peryhelium.
Pierwsza (orbitalna) i druga (ucieczki) prędkość kosmiczna.
Zastosowanie: Orbita kołowa: E_calk = −GMm/2r.
Kinematyka
Zależności prędkości i położenia od czasu przy stałym przyspieszeniu.
Zastosowanie: Rzut pionowy (a=−g), hamowanie, ruch po równi.
Wysokość i czas wznoszenia ciała rzuconego pionowo w górę.
Zastosowanie: Symetria czasowa: czas wznoszenia = czas spadania do tego samego poziomu.
Zasięg i wysokość maksymalna rzutu ukośnego.
Zastosowanie: Niezależność ruchu w poziomie i w pionie.
Magnetyzm
Siła na naładowaną cząstkę w polu magnetycznym.
Zastosowanie: Prostopadła do v ⇒ nie zmienia energii kinetycznej.
Promień i okres obiegu po okręgu (v ⊥ B).
Zastosowanie: Okres nie zależy od prędkości.
Prawo Faradaya i reguła Lenza.
Zastosowanie: Transformator: U₁/U₂ = N₁/N₂.
Optyka
Snell — załamanie na granicy ośrodków.
Zastosowanie: Kąt graniczny: sin α_g = n₂/n₁.
Soczewka skupiająca — obraz rzeczywisty y>0.
Zastosowanie: Zdolność skupiająca w dioptriach.
Maksima interferencyjne.
Zastosowanie: Wyznaczanie długości fali.
Prąd elektryczny
Zależność napięcia od prądu i geometrii przewodnika.
Zastosowanie: Szeregowo R=R₁+R₂; równolegle 1/R=1/R₁+1/R₂.
Moc wydzielana na oporze, SEM z oporem wewnętrznym.
Zastosowanie: Napięcie na zaciskach: U=ε−Ir.
Ruch po okręgu
Wielkości opisujące ruch jednostajny po okręgu.
Zastosowanie: Zapisz siłę wypadkową skierowaną do środka: F_d = mv²/r.
Równania dla najniższego i najwyższego położenia.
Zastosowanie: Łącz z zasadą zachowania energii: v_max² = v_min² + 4gl.
Stałe fizyczne
Przybliżone wartości najczęściej używanych stałych.
Zastosowanie: Pełna lista w karcie „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne” dołączanej do arkusza.
Teoria względności
Energia spoczynkowa, całkowita i kinetyczna.
Zastosowanie: v/c = √(1 − (E₀/E)²).
Efekty dla obserwatora w innym układzie odniesienia.
Zastosowanie: γ=1/√(1−v²/c²).
Termodynamika
Równanie stanu gazu doskonałego (T w kelwinach).
Zastosowanie: Iloraz temperatur: T_B/T_A = p_BV_B/p_AV_A.
Energia wewnętrzna gazu jednoatomowego.
Zastosowanie: W = pole pod wykresem p(V); Q = ΔU + W.
Prawa dla przemian przy stałych parametrach.
Zastosowanie: Adiabata: pV^κ = const, Q = 0.
Sprawność i sprawność maksymalna (Carnota).
Zastosowanie: Temperatury w kelwinach.
Ciepło właściwe i ciepło przemiany fazowej.
Zastosowanie: Bilans cieplny.