Nauka / Fizyka jądrowa

Fizyka jądrowa

Budowa jądra, rozpady alfa i beta, czas połowicznego rozpadu, energia wiązania, reakcje jądrowe.

Rozszerzony

Teoria, wzory i przykłady

Zapis jądra i zasady zachowania

Jądro atomowe oznaczamy ZAX^{A}_{Z}X: AA — liczba masowa (nukleonów), ZZ — liczba atomowa (protonów), N=A−ZN=A-Z neutronów. W każdej reakcji zachowane są suma liczb masowych i suma ładunków (liczb atomowych) oraz energia i pęd.

Rozpady

  • alfa: ZAX→ Z−2A−4Y+α^{A}_{Z}X\to\ ^{A-4}_{Z-2}Y+\alpha,
  • beta minus: ZAX→ Z+1AY+e−+ν~^{A}_{Z}X\to\ ^{A}_{Z+1}Y+e^-+\tilde\nu (neutron → proton); liczba masowa bez zmian, ZZ rośnie o 1,
  • beta plus: ZAX→ Z−1AY+e++ν^{A}_{Z}X\to\ ^{A}_{Z-1}Y+e^++\nu,
  • gamma: emisja fotonu, AA i ZZ bez zmian.

Energia wydzielona w rozpadzie pochodzi z defektu masy: masa jądra początkowego jest większa od sumy mas produktów; nadwyżka Δm c2\Delta m\,c^2 zamienia się w energię kinetyczną produktów.

Prawo rozpadu promieniotwórczego

N(t)=N0⋅2−t/T1/2=N0e−λt,λ=ln⁡2T1/2N(t)=N_0\cdot 2^{-t/T_{1/2}}=N_0e^{-\lambda t},\qquad \lambda=\frac{\ln 2}{T_{1/2}}

Po czasie równym T1/2T_{1/2} zostaje połowa jąder. Przy wykresie log⁡10m(t)\log_{10}m(t) otrzymujemy prostą: log⁡m=log⁡m0−log⁡2T1/2 t\log m=\log m_0-\dfrac{\log 2}{T_{1/2}}\,t — czas połowicznego rozpadu wyznaczamy z nachylenia lub z warunku log⁡m=log⁡m0−log⁡2≈log⁡m0−0,301\log m=\log m_0-\log 2\approx\log m_0-0{,}301.

Energia wiązania

Ew=Δm c2,Δm=Zmp+Nmn−mjE_w=\Delta m\,c^2,\qquad \Delta m=Zm_p+Nm_n-m_j Energię wiązania na nukleon porównujemy dla różnych jąder (największa dla żelaza-56).

Łatwe zadania

Średnie zadania

Średnie2 pkt

Izotop neonu 1023Ne^{23}_{10}\text{Ne} ulega rozpadowi β−\beta^-: 1023Ne→ ZAX+β−+00ν~^{23}_{10}\text{Ne}\to\ ^{A}_{Z}X+\beta^-+^{0}_{0}\tilde\nu.

Uzupełnij schemat: wpisz liczbę atomową i masową jądra X oraz podaj symbol (lub nazwę) pierwiastka X.

Średnie1 pkt

W chwili tuż przed rozpadem β−\beta^- jądro neonu 23Ne^{23}\text{Ne} było nieruchome.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń.

Średnie3 pkt

Próbka Z\mathcal Z zawiera izotop 94238Pu^{238}_{94}\text{Pu}, który wytwarza energię w postaci ciepła na skutek rozpadu promieniotwórczego. Moc cieplna PP jest wprost proporcjonalna do liczby jąder 94238Pu^{238}_{94}\text{Pu} w próbce. W chwili t0t_0 moc wynosiła P0=100P_0=100 J/s; dokładnie po czasie t=5t=5 lat spadła do Pt=96,13P_t=96{,}13 J/s.

Oblicz TT — czas połowicznego rozpadu izotopu. Zapisz obliczenia. Wynik podaj w latach, zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.

Wskazówki: 1) jeśli ac=ba^c=b, to c=log⁡abc=\log_ab; 2) log⁡ab=log⁡10blog⁡10a\log_ab=\dfrac{\log_{10}b}{\log_{10}a}.

Średnie3 pkt

Masy jąder i cząstek: mF=17,99600m_F=17{,}99600 u (jądro 918^{18}_{9}F), mX=17,99477m_X=17{,}99477 u (powstałe jądro), mβ=0,00055m_\beta=0{,}00055 u (β+\beta^+), masę neutrina pomijamy. Jądro fluoru przed rozpadem spoczywało; 1 u⋅c2≈931,51\,\text{u}\cdot c^2\approx931{,}5 MeV.

Oblicz łączną energię kinetyczną produktów rozpadu β+\beta^+ jądra fluoru. Wynik podaj w MeV, zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących. Zapisz obliczenia.

Trudne zadania

Gotowy na sprawdzian z działu?
Wygeneruj krótki test z tego działu w generatorze.
Test działowy