Nauka / Grawitacja

Grawitacja

Prawo powszechnego ciążenia, pole grawitacyjne, prawa Keplera, prędkości kosmiczne, ruch planet.

Rozszerzony

Teoria, wzory i przykłady

Prawo powszechnego ciążenia

F=Gm1m2r2,G=6,67⋅10−11 N⋅m2kg2F=G\frac{m_1m_2}{r^2},\qquad G=6{,}67\cdot10^{-11}\ \frac{\text{N·m}^2}{\text{kg}^2}

Natężenie pola: g=GMr2g=\dfrac{GM}{r^2}. Przyspieszenie grawitacyjne maleje z kwadratem odległości od środka ciała.

Prawa Keplera

  1. Planeta krąży po elipsie, w której jednym z ognisk jest Słońce.
  2. Promień wodzący zakreśla w równych czasach równe pola (skutek zachowania momentu pędu): vPrP=vArAv_Pr_P=v_Ar_A w peryhelium i aphelium.
  3. T2a3=const=4π2GM\dfrac{T^2}{a^3}=\text{const}=\dfrac{4\pi^2}{GM}, gdzie aa to półoś wielka (połowa osi wielkiej).

W jednostkach „rok ziemski” i „au” dla Słońca: T2=a3T^2=a^3.

Ruch po orbicie kołowej i prędkości kosmiczne

vI=GMr (≈7,9 km/s),vII=2GMr (≈11,2 km/s)v_I=\sqrt{\frac{GM}{r}}\ (\approx 7{,}9\ \text{km/s}),\qquad v_{II}=\sqrt{\frac{2GM}{r}}\ (\approx 11{,}2\ \text{km/s})

Energia w polu grawitacyjnym

Ep=−GMmr,Ecałk=mv22−GMmrE_p=-\frac{GMm}{r},\qquad E_{całk}=\frac{mv^2}{2}-\frac{GMm}{r} Dla orbity kołowej Ecałk=−GMm2rE_{całk}=-\dfrac{GMm}{2r}.

Typowe błędy

  • Użycie całej osi wielkiej zamiast półosi w III prawie Keplera.
  • Pomylenie „wysokości nad Ziemią” z odległością od jej środka.

Łatwe zadania

Średnie zadania

Średnie1 pkt

Planetoida R\mathcal R krąży wokół Słońca (środek SS) po orbicie eliptycznej. Narysuj wektor siły F⃗\vec F, z jaką Słońce działa na planetoidę R\mathcal R w zaznaczonym położeniu na orbicie (punkt RR). Zachowaj odpowiedni kierunek, zwrot i punkt zaczepienia (długość dowolna).

Średnie2 pkt

Planetoida R\mathcal R: najmniejsza odległość od Słońca rP=∣SP∣=0,81r_P=|SP|=0{,}81 au, długość osi wielkiej orbity ∣PA∣=5,62|PA|=5{,}62 au. Orbita Ziemi jest w przybliżeniu kołowa: rZ=1,0r_Z=1{,}0 au, TZ=1,00T_Z=1{,}00 rok ziemski.

Oblicz TRT_{\mathcal R} — okres obiegu planetoidy R\mathcal R wokół Słońca. Wynik podaj w latach ziemskich. Zapisz obliczenia.

Średnie2 pkt

Planetoida Chiron obiega Słońce po orbicie eliptycznej: najmniejsza odległość od środka Słońca rP=8,5r_P=8{,}5 au, największa rA=18,9r_A=18{,}9 au. Ziemia obiega Słońce po orbicie w przybliżeniu kołowej o promieniu aZ=1,0a_Z=1{,}0 au, z okresem TZ=1,00T_Z=1{,}00 roku. Pomijamy wpływ innych ciał.

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie1 pkt

Wartość prędkości liniowej Chirona w punkcie najbliższym Słońca (PP) oznaczymy vPv_P, w punkcie najdalszym (AA) — vAv_A. Dokończ zdanie. Prawidłowy związek pomiędzy vPv_P a vAv_A to:

A. vP=18,98,5vAv_P=\dfrac{18{,}9}{8{,}5}v_A, B. vP=vAv_P=v_A, C. vP=8,518,9vAv_P=\dfrac{8{,}5}{18{,}9}v_A,

ponieważ w ruchu Chirona wokół Słońca nie zmienia się jego: 1. pęd, 2. moment pędu, 3. energia kinetyczna.

Wpisz literę i cyfrę, np. B1.

Średnie3 pkt

Oblicz okres obiegu Chirona wokół Słońca (dane z zadania 5.1). Zapisz obliczenia. Wynik podaj w latach ziemskich.

Średnie2 pkt

Ziemia i Księżyc poruszają się wokół punktu SS — wspólnego środka masy — po orbitach eliptycznych zbliżonych do kołowych. Środek Ziemi: ZZ, środek Księżyca: KK; odległość ∣ZK∣|ZK| się zmienia; stosunek mas MZMK≈81,28\dfrac{M_Z}{M_K}\approx81{,}28; Ziemia i Księżyc są kulami o sferycznie symetrycznym rozkładzie masy.

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie3 pkt

Na odcinku ZKZK znajduje się punkt PP, w którym wartość wypadkowej siły grawitacji od Ziemi i od Księżyca działającej na punkt materialny jest równa zero. Oblicz odległość punktu PP od środka Ziemi, gdy ∣ZK∣=384 400|ZK|=384\,400 km (przyjmij MZ/MK≈81,28M_Z/M_K\approx81{,}28). Zapisz obliczenia.

Trudne zadania

Gotowy na sprawdzian z działu?
Wygeneruj krótki test z tego działu w generatorze.
Test działowy