Matura 2026 — fizyka (termin główny)

Poziom rozszerzonyTermin główny 11 zadań 60 pkt 180 min

Zadania w arkuszu

1.1

W chwili t0=0t_0=0 s z wysokości h0h_0 ponad podłożem wyrzucono pionowo w górę ciało C\mathcal C z prędkością początkową v0v_0. Ciało wzniosło się na wysokość maksymalną hmaxh_{max}, po czym opadło na podłoże. Pomijamy opory ruchu; g=9,81 m/s2g=9{,}81\ \text{m/s}^2.

Analizujemy ruch ciała C\mathcal C od chwili t0t_0 do momentu uderzenia w podłoże.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń.

Łatwe
1.2

Na wykresie h(t)h(t) zaznaczono punkty A=(0;h0)A=(0;h_0), W=(0,8;hmax)W=(0{,}8;h_{max}) (wierzchołek — moment osiągnięcia wysokości maksymalnej) oraz B=(1,8;0)B=(1{,}8;0) (moment uderzenia w podłoże).

Oblicz v0v_0. Zapisz obliczenia.

Średnie
1.3

Korzystając z danych z zadania 1.2 (wykres h(t)h(t) z punktami AA, WW, BB), oblicz h0h_0 — wysokość, z której wyrzucono ciało C\mathcal C. Zapisz obliczenia.

Trudne
2.1

Ciało B\mathcal B na nici o długości ll porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej wokół nieruchomego punktu SS. Na rysunku przedstawiono wektory prędkości ciała B\mathcal B w dwóch różnych chwilach: v⃗1\vec v_1 (poziomy, z prawej u góry) oraz v⃗2\vec v_2 (skośny, z lewej u dołu). Długość boku kratki to umowna jednostka odległości.

Wyznacz konstrukcyjnie środek SS okręgu (poprowadź proste prostopadłe do wektorów prędkości w ich punktach zaczepienia — środek okręgu leży na przecięciu tych prostych, bo promień jest zawsze prostopadły do prędkości) i podaj promień ll w umownych jednostkach odległości.

Średnie
2.2

Ciało B\mathcal B na nici porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. Na ciało działają: siła grawitacji F⃗g\vec F_g oraz siła reakcji nici F⃗n\vec F_n.

Na którym rysunku (spośród A–D) prawidłowo przedstawiono te siły, gdy ciało przechodzi przez najniższe położenie? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Łatwe
2.3

Siła F⃗n\vec F_n, z jaką nić działa na ciało B\mathcal B, ma największą wartość Fn maxF_{n\,max} w najniższym położeniu i najmniejszą Fn minF_{n\,min} w najwyższym położeniu. Dany jest iloraz prędkości: vmaxvmin=3\dfrac{v_{max}}{v_{min}}=\sqrt3.

Oblicz iloraz Fn maxFn min\dfrac{F_{n\,max}}{F_{n\,min}}. Zapisz obliczenia.

Trudne
3.1

Bloczek W\mathcal W (jednorodny walec o masie mwm_w, promieniu RR) podwieszono do sufitu. Przez bloczek przerzucono nierozciągliwą linę: do jednego końca przymocowano ciężarek C\mathcal C (masa mcm_c), do drugiego przyłożono siłę F⃗\vec F pod kątem α\alpha do poziomu. Bloczek może się obracać bez tarcia.

Rozważamy sytuację, w której ciężarek i bloczek się nie poruszają.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Wartość FF siły F⃗\vec F w tej sytuacji wyraża się wzorem

Łatwe
3.2

Rozważamy sytuację, w której bloczek W\mathcal W się obraca, a ciężarek C\mathcal C porusza się pionowo w dół z przyśpieszeniem a=12ga=\dfrac12 g. Moment bezwładności bloczka: I0=12mwR2I_0=\dfrac12 m_w R^2.

Wyznacz FF — wartość siły F⃗\vec F — w zależności tylko od gg, mcm_c i mwm_w. Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia.

Trudne
4.1

W ośrodku O1\mathcal O_1 rozchodzi się ultradźwiękowa fala płaska F\mathcal F. Na rysunku odcinki aa i bb pokrywają się z dwiema powierzchniami falowymi oddalonymi o 9λ19\lambda_1 (dziewięć długości fali). Czas przejścia fali od aa do bb jest równy Δtab=0,07\Delta t_{ab}=0{,}07 ms.

Oblicz ff — częstotliwość fali. Zapisz obliczenia.

Średnie
4.2

Fala F\mathcal F ma ustaloną amplitudę (każdy punkt ośrodka O1\mathcal O_1 drga z taką samą amplitudą).

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Natężenie fali F\mathcal F w połowie odległości pomiędzy odcinkami aa i bb w porównaniu do natężenia tej fali na odcinku bb jest

Średnie
4.3

Fala płaska F\mathcal F dociera do przeszkody, w której jest wąska szczelina (szerokość szczeliny porównywalna z długością fali). Za i przed przeszkodą znajduje się ten sam ośrodek O1\mathcal O_1.

Na którym rysunku (spośród A–D) prawidłowo przedstawiono kolejne powierzchnie falowe po przejściu fali przez szczelinę? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Łatwe
4.4

Fala płaska F\mathcal F rozchodząca się w ośrodku O1\mathcal O_1 pada na granicę ośrodków O1\mathcal O_1 i O2\mathcal O_2 pod kątem α1\alpha_1 i przechodzi do ośrodka O2\mathcal O_2. Prędkości fali w obu ośrodkach spełniają: v1=2v2v_1=2v_2.

Dorysuj (jakościowo opisz) kierunek biegu fali oraz powierzchnie falowe w ośrodku O2\mathcal O_2, uwzględniając relację między kątem padania a kątem załamania. Podaj wartość ilorazu długości fali λ1λ2\dfrac{\lambda_1}{\lambda_2}.

Średnie
5.1

Planetoida R\mathcal R krąży wokół Słońca (środek SS) po orbicie eliptycznej. Narysuj wektor siły F⃗\vec F, z jaką Słońce działa na planetoidę R\mathcal R w zaznaczonym położeniu na orbicie (punkt RR). Zachowaj odpowiedni kierunek, zwrot i punkt zaczepienia (długość dowolna).

Średnie
5.2

Planetoida R\mathcal R: najmniejsza odległość od Słońca rP=∣SP∣=0,81r_P=|SP|=0{,}81 au, długość osi wielkiej orbity ∣PA∣=5,62|PA|=5{,}62 au. Orbita Ziemi jest w przybliżeniu kołowa: rZ=1,0r_Z=1{,}0 au, TZ=1,00T_Z=1{,}00 rok ziemski.

Oblicz TRT_{\mathcal R} — okres obiegu planetoidy R\mathcal R wokół Słońca. Wynik podaj w latach ziemskich. Zapisz obliczenia.

Średnie
5.3

Wartości przyśpieszenia planetoidy R\mathcal R w punktach PP (peryhelium) oraz AA (aphelium) orbity oznaczmy — odpowiednio — jako aPa_P oraz aAa_A.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Iloraz aPaA\dfrac{a_P}{a_A} jest równy

Łatwe
5.4

Dane: rP=∣SP∣=0,81r_P=|SP|=0{,}81 au, ∣PA∣=5,62|PA|=5{,}62 au, vP=43,29v_P=43{,}29 km/s. Pomijamy wpływ innych ciał poza Słońcem.

Oblicz vAv_A — wartość prędkości planetoidy R\mathcal R w punkcie AA orbity. Zapisz obliczenia.

Trudne
6.1

Na wykresie p(V)p(V) przedstawiono przemianę termodynamiczną A→BA\to B ustalonej masy gazu doskonałego: A=(10⋅10−3 m3, 2⋅104 Pa)A=(10\cdot10^{-3}\text{ m}^3,\,2\cdot10^4\text{ Pa}), B=(25⋅10−3 m3, 5⋅104 Pa)B=(25\cdot10^{-3}\text{ m}^3,\,5\cdot10^4\text{ Pa}), a ABAB jest odcinkiem prostym przechodzącym przez początek układu.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń.

Łatwe
6.2

Korzystając z danych z zadania 6.1 (wykres p(V), punkty A i B), dokończ zdanie: iloraz temperatur bezwzględnych gazu w stanach B i A, TBTA\dfrac{T_B}{T_A}, jest równy...

Średnie
6.3

Ciepło molowe gazu przy stałej objętości wynosi CV=32RC_V=\dfrac32 R. Korzystając z danych z zadania 6.1, oblicz QABQ_{AB} — ciepło pobrane przez gaz w przemianie A→BA\to B. Zapisz obliczenia.

Trudne
7.1

Trzy ładunki punktowe Q1=+QQ_1=+Q, Q2=−QQ_2=-Q, Q3=+QQ_3=+Q umieszczono w wierzchołkach kwadratu o boku aa (odpowiednio: Q1Q_1 lewy-dolny, Q2Q_2 lewy-górny, Q3Q_3 prawy-górny). W czwartym wierzchołku PP (prawy-dolny) nie ma ładunku.

Na którym rysunku (spośród A–D) prawidłowo zaznaczono kierunek i zwrot wypadkowej siły elektrycznej działającej na ładunek Q3Q_3? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Średnie
7.2

W wierzchołku PP kwadratu (przeciwległym do Q2Q_2) nie ma ładunku. Wyznacz EPE_P — wartość wektora natężenia pola elektrycznego w punkcie PP — w zależności tylko od aa, QQ i odpowiedniej stałej fizycznej kk. Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia.

Trudne
8.1

Szklana kula K\mathcal K (środek SS) w powietrzu: nsz=1,50n_{sz}=1{,}50, np=1,00n_p=1{,}00. W punkcie DD tuż pod powierzchnią kuli świeci dioda emitująca światło we wszystkich kierunkach do wnętrza kuli. Światło wychodzi z kuli jedynie przez fragment powierzchni zaznaczony łukiem ABAB; φ=∣∠BDA∣\varphi=|\angle BDA|.

Oblicz φ\varphi. Zapisz obliczenia.

Trudne
8.2

Kulę K\mathcal K zanurzono w wodzie (nw=1,33n_w=1{,}33).

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.

Kąt graniczny dla szkła kuli K\mathcal K określony względem wody, w porównaniu do kąta granicznego względem powietrza, będzie

A. mniejszy, / B. większy,

w związku z czym pole powierzchni, przez którą wychodzi światło z kuli

  1. się zmniejszy. / 2. się zwiększy.
Średnie
9

Elektron porusza się po okręgu w jednorodnym polu magnetycznym o indukcji B=1,70B=1{,}70 mT. Wektor prędkości elektronu jest prostopadły do B⃗\vec B. Wartość prędkości elektronu jest dużo mniejsza od prędkości światła.

Oblicz TT — okres obiegu elektronu po okręgu. Zapisz obliczenia.

Trudne
10

Cząstka β−\beta^- emitowana podczas rozpadu jądra ma energię kinetyczną Ekin=1,311E_{kin}=1{,}311 MeV. Energia spoczynkowa cząstki β−\beta^- wynosi E0=0,511E_0=0{,}511 MeV.

Oblicz vc\dfrac{v}{c} — stosunek wartości prędkości tej cząstki do prędkości światła w próżni. Wynik podaj zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.

Trudne
11.1

Izotop neonu 1023Ne^{23}_{10}\text{Ne} ulega rozpadowi β−\beta^-: 1023Ne→ ZAX+β−+00ν~^{23}_{10}\text{Ne}\to\ ^{A}_{Z}X+\beta^-+^{0}_{0}\tilde\nu.

Uzupełnij schemat: wpisz liczbę atomową i masową jądra X oraz podaj symbol (lub nazwę) pierwiastka X.

Średnie
11.2

W chwili tuż przed rozpadem β−\beta^- jądro neonu 23Ne^{23}\text{Ne} było nieruchome.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń.

Średnie
11.3

Badano próbkę promieniotwórczą zawierającą jądra izotopu neonu 23Ne^{23}\text{Ne}. Na wykresie przedstawiono zależność log⁡10m\log_{10}m od czasu tt (masa mm jąder ²³Ne pozostających w próbce, w jednostkach umownych) — wykres to linia prosta od punktu (0; 1,4)(0;\,1{,}4) o nachyleniu −0,5-0{,}5 na minutę.

Na podstawie wykresu oblicz TT — czas połowicznego rozpadu jąder neonu ²³Ne. Zapisz obliczenia.

Wskazówki: log⁡10(x⋅y)=log⁡10x+log⁡10y\log_{10}(x\cdot y)=\log_{10}x+\log_{10}y; log⁡10(x/y)=log⁡10x−log⁡10y\log_{10}(x/y)=\log_{10}x-\log_{10}y.

Trudne