Matura 2025 — fizyka (termin główny)

Poziom rozszerzonyTermin główny 12 zadań 60 pkt 180 min

Zadania w arkuszu

1.1

Model: brak oporów ruchu, inercjalny układ odniesienia, jednorodne pole grawitacyjne, punkty materialne, poziome podłoże, g=9,81 m/s2g=9{,}81\ \text{m/s}^2.

W chwili t0t_0 rzucono kulkę K z pewnej wysokości; prędkość v⃗0\vec v_0 miała kierunek poziomy. Analizujemy ruch od t0t_0 do tkt_k (uderzenie o podłoże). Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Łatwe
1.2

Z punktu A=(0;12)A=(0;12) w chwili t0=0t_0=0 rzucono kulkę KAK_A — prędkość początkowa miała kierunek poziomy i wartość v0A=8 m/sv_{0A}=8\ \text{m/s}. Z punktu B=(6;0)B=(6;0) w tej samej chwili rzucono kulkę KBK_B — prędkość początkowa miała kierunek pionowy, zwrot w górę i wartość v0Bv_{0B}. Kulki zderzyły się w chwili tzt_z w punkcie C=(6;yC)C=(6;y_C). Współrzędne podano w metrach, dane są dokładne, g=9,81 m/s2g=9{,}81\ \text{m/s}^2.

Oblicz v0Bv_{0B} — wartość prędkości początkowej kulki KBK_B. Zapisz obliczenia.

Średnie
2.1

Jednorodny pełny walec W1W_1 oraz częściowo wydrążony (osiowosymetrycznie) jednorodny walec W2W_2 o równych promieniach RR i równych masach mm (z różnych materiałów) puszczono swobodnie z tej samej wysokości na równi pochyłej o kącie nachylenia β\beta. Prędkości początkowe były zerowe; walce staczają się bez poślizgu. Momenty bezwładności: I1=k1mR2I_1=k_1mR^2, I2=k2mR2I_2=k_2mR^2, k1≠k2k_1\ne k_2. Siły tarcia statycznego nie osiągnęły wartości maksymalnych, inne opory pomijamy.

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie
2.2

(Warunki jak w zadaniu 2.1.) Wyznacz aa — wartość przyśpieszenia liniowego walca W2W_2 — w zależności tylko od gg, β\beta i k2k_2. Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia oraz podaj postać wzoru na aa.

Trudne
3.1

Prędkość dźwięku w powietrzu: vp=340v_p=340 m/s, w wodzie: vw=1450v_w=1450 m/s. Rozważamy falę dźwiękową, która biegnie w powietrzu i przechodzi do wody.

Dokończ zdanie. Długość tej fali dźwiękowej po przejściu z powietrza do wody:

A. się zwiększyła, B. się zmniejszyła, C. się nie zmieniła, ponieważ częstotliwość tej fali po przejściu z powietrza do wody: 1. się zwiększyła, 2. się zmniejszyła, 3. się nie zmieniła.

Wpisz literę i cyfrę, np. B2.

Łatwe
3.2

Wiązka ultradźwięków biegnie w powietrzu i pada na taflę wody pod kątem αp=45∘\alpha_p=45^\circ (vp=340v_p=340 m/s, vw=1450v_w=1450 m/s). Tylko jeden z rysunków A–C prawidłowo przedstawia dalszy bieg wiązki od granicy powietrze — woda (linia przerywana: normalna do granicy ośrodków).

Ustal dalszy bieg wiązki: wykorzystaj odpowiednie prawa fizyczne i wykonaj niezbędne obliczenia. Następnie zaznacz właściwy rysunek (A, B albo C).

Średnie
4.1

Mały głośnik G1G_1 jest źródłem kulistej fali dźwiękowej w powietrzu (energia rozchodzi się jednakowo we wszystkich kierunkach; pomijamy odbicia i pochłanianie). Energia fali emitowana w ciągu każdej sekundy: E=40E=40 mJ. Punkt XX jest w odległości rX=10r_X=10 m od głośnika.

Oblicz IXI_X — natężenie dźwięku w punkcie XX. Zapisz obliczenia.

Wskazówka: pole powierzchni kuli o promieniu rr: S=4πr2S=4\pi r^2.

Łatwe
4.2

W pewnej odległości od głośnika G1G_1 ustawiono taki sam głośnik G2G_2. Oba emitują z tą samą mocą i zgodnie w fazie fale dźwiękowe o częstotliwości f=850f=850 Hz. Punkt AA jest w odległości r1=10,5r_1=10{,}5 m od G1G_1 i r2=11,5r_2=11{,}5 m od G2G_2. Prędkość dźwięku: vp=340v_p=340 m/s.

Ustal, czy w punkcie AA nastąpi wzmocnienie interferencyjne, czy osłabienie interferencyjne. Wykonaj niezbędne obliczenia, a następnie zapisz odpowiedź.

Średnie
5.1

Planetoida Chiron obiega Słońce po orbicie eliptycznej: najmniejsza odległość od środka Słońca rP=8,5r_P=8{,}5 au, największa rA=18,9r_A=18{,}9 au. Ziemia obiega Słońce po orbicie w przybliżeniu kołowej o promieniu aZ=1,0a_Z=1{,}0 au, z okresem TZ=1,00T_Z=1{,}00 roku. Pomijamy wpływ innych ciał.

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie
5.2

Wartość prędkości liniowej Chirona w punkcie najbliższym Słońca (PP) oznaczymy vPv_P, w punkcie najdalszym (AA) — vAv_A. Dokończ zdanie. Prawidłowy związek pomiędzy vPv_P a vAv_A to:

A. vP=18,98,5vAv_P=\dfrac{18{,}9}{8{,}5}v_A, B. vP=vAv_P=v_A, C. vP=8,518,9vAv_P=\dfrac{8{,}5}{18{,}9}v_A,

ponieważ w ruchu Chirona wokół Słońca nie zmienia się jego: 1. pęd, 2. moment pędu, 3. energia kinetyczna.

Wpisz literę i cyfrę, np. B1.

Średnie
5.3

Oblicz okres obiegu Chirona wokół Słońca (dane z zadania 5.1). Zapisz obliczenia. Wynik podaj w latach ziemskich.

Średnie
6.1

Na wykresie 1. przedstawiono zależność ciśnienia pp od temperatury TT w cyklu przemian A→B→C→AA\to B\to C\to A ustalonej masy gazu doskonałego (CV=32RC_V=\tfrac32R). Stan AA: T1T_1, p1p_1, V1V_1; stany A,B,C,XA,B,C,X leżą w punktach kratowych siatki. Liczba moli gazu: nn. Z wykresu: A=(T1;p1)A=(T_1;p_1), B=(3T1;3p1)B=(3T_1;3p_1), X=(3T1;2p1)X=(3T_1;2p_1), C=(3T1;p1)C=(3T_1;p_1).

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie
6.2

(Dane jak w zadaniu 6.1.) Wyznacz VBV_B, VCV_C oraz VXV_X — objętości gazu w stanach BB, CC i XX — w zależności tylko od V1V_1. Zapisz odpowiednie równania oraz podaj wzory. Następnie opisz, jak wygląda zależność ciśnienia pp od objętości VV w cyklu A→B→C→AA\to B\to C\to A na wykresie p(V)p(V) (osie: V1,2V1,3V1V_1, 2V_1, 3V_1 oraz p1,…,4p1p_1,\dots,4p_1), oznaczając stany AA, BB, CC i XX.

Trudne
6.3

Ciepło oddane przez gaz do chłodnicy w jednym cyklu A→B→C→AA\to B\to C\to A oznaczymy QoddQ_{odd}. Wyznacz QoddQ_{odd} w zależności tylko od T1T_1, liczby moli nn i stałej gazowej RR. Zapisz odpowiednie zależności oraz podaj postać wzoru.

Średnie
7.1

Za pomocą cienkiej soczewki szklanej SS umieszczonej w powietrzu uzyskano ostry obraz A′B′A'B' przedmiotu ABAB. Punkty AA i A′A' leżą na osi optycznej. Bok kratki na rysunku odpowiada 1 cm. Przedmiot ABAB (5 kratek w górę) i jego obraz A′B′A'B' (10 kratek w dół, odwrócony) są w odległości 27 kratek od siebie (wzdłuż osi).

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Średnie
7.2

Na rysunku z zadania 7. wyznacz konstrukcyjnie za pomocą promieni charakterystycznych położenie soczewki SS oraz położenie jednego z jej ognisk (FF). Zapisz wartość ogniskowej ff soczewki SS w centymetrach. Środek soczewki i ognisk leżą w punktach kratowych.

Odpowiedź: opisz konstrukcję (gdzie leży soczewka i ognisko) oraz podaj ff.

Trudne
8

Na rysunku przedstawiono dwie linie pola magnetycznego wytwarzanego przez długi, prostoliniowy przewodnik P\mathcal P z prądem w próżni (widok w płaszczyźnie prostopadłej do przewodnika). Linie pola są współśrodkowymi okręgami o promieniach r1r_1 i r2=4r1r_2=4r_1; strzałki na liniach pokazują zwrot pola (w górnej części okręgu — w prawo). B⃗1\vec B_1 w punkcie P1P_1 (poniżej przewodnika, w odległości r1r_1) jest skierowany w lewo i ma wartość 8 umownych jednostek (8 kratek). Punkt P2P_2 leży po prawej stronie w odległości r2r_2 od przewodnika.

Oznacz, w którą stronę płynie prąd w przewodniku (⊙\odot — prąd płynie przed płaszczyznę rysunku, ⊗\otimes — za płaszczyznę). Następnie opisz wektor B⃗2\vec B_2 w punkcie P2P_2: kierunek, zwrot i długość (w umownych jednostkach).

Średnie
9.1

Wiązka niespolaryzowanego światła o natężeniu II pada prostopadle na polaryzator liniowy P1\mathcal P_1, a następnie na polaryzator P2\mathcal P_2. Natężenie po P1\mathcal P_1: I1=12II_1=\tfrac12I; po P2\mathcal P_2: I2I_2. Kąt między osiami polaryzacji O1\mathcal O_1 i O2\mathcal O_2: α\alpha. Amplitudę natężenia pola elektrycznego po przejściu przez P1\mathcal P_1 oznaczono E⃗1\vec E_1 (E1E_1), po P2\mathcal P_2 — E⃗2\vec E_2 (E2E_2). Na rysunku 2. (widok w płaszczyźnie polaryzatorów) zaznaczono O1\mathcal O_1, O2\mathcal O_2 i E⃗1\vec E_1.

Opisz wektor E⃗2\vec E_2 — amplitudę natężenia pola elektrycznego po przejściu światła przez P2\mathcal P_2: jaki ma kierunek, zwrot i długość (względem E1E_1)?

Średnie
9.2

Polaryzatory ustawiono tak, że osie polaryzacji były względem siebie pod kątem α=45∘\alpha=45^\circ (oznaczenia jak w zadaniu 9.1). Oceń prawdziwość zależności.

Średnie
10

Pewna cząstka porusza się w inercjalnym układzie odniesienia U\mathcal U z prędkością v=12cv=\tfrac12c, gdzie cc jest prędkością światła w próżni. Energia kinetyczna cząstki w układzie U\mathcal U wynosi Ek=79,05E_k=79{,}05 keV.

Oblicz E0E_0 — energię spoczynkową tej cząstki. Zapisz obliczenia. Wynik podaj w keV, zaokrąglony do trzech cyfr znaczących.

Średnie
11.1

Rozważamy przejścia elektronu między poziomami energetycznymi w atomie wodoru. Długość fali i energię fotonu emitowanego podczas przejścia 5→35\to3 oznaczymy λ53\lambda_{53} i E53E_{53}, a podczas przejścia 4→34\to3 — λ43\lambda_{43} i E43E_{43}.

Dokończ zdanie. Relacje pomiędzy długościami fal i energiami fotonów:

A. λ53>λ43\lambda_{53}>\lambda_{43}, B. λ53<λ43\lambda_{53}<\lambda_{43}, C. λ53=λ43\lambda_{53}=\lambda_{43}, oraz 1. E53>E43E_{53}>E_{43}, 2. E53<E43E_{53}<E_{43}, 3. E53=E43E_{53}=E_{43}.

Wpisz literę i cyfrę, np. C3.

Łatwe
11.2

Energię fotonu emitowanego podczas przejścia 4→24\to2 w atomie wodoru oznaczymy E42E_{42}. Model: przed emisją atom spoczywał; pomijamy energię kinetyczną odrzutu atomu.

Oblicz E42E_{42}. Zapisz obliczenia. Wynik podaj w eV. (Wskazówka: skorzystaj z wzorów i stałych fizykochemicznych na maturę.)

Średnie
12.1

Izotop plutonu 94238Pu^{238}_{94}\text{Pu} ulega rozpadowi α\alpha: powstają cząstka α\alpha i jądro pierwiastka XX. Uzupełnij schemat 94238Pu→ZAX+α^{238}_{94}\text{Pu}\to{}^{A}_{Z}X+\alpha: podaj liczbę atomową ZZ, liczbę masową AA i symbol pierwiastka XX.

Wpisz w kolejności: Z, A, symbol — oddzielone spacjami (np. 10 20 Ne).

Łatwe
12.2

W rozpadzie α jądra 94238Pu^{238}_{94}\text{Pu}: iloraz masy jądra XX i cząstki α\alpha wynosi mXmα≈58,5\dfrac{m_X}{m_\alpha}\approx58{,}5; tuż przed rozpadem jądro plutonu było nieruchome; prędkości produktów są dużo mniejsze od cc. Energie kinetyczne jądra XX i cząstki α\alpha tuż po rozpadzie: Ekin XE_{kin\,X} i Ekin αE_{kin\,\alpha}.

Oblicz iloraz Ekin XEkin α\dfrac{E_{kin\,X}}{E_{kin\,\alpha}}. Zapisz obliczenia. (Wskazówka: zasada zachowania pędu.)

Średnie
12.3

Próbka Z\mathcal Z zawiera izotop 94238Pu^{238}_{94}\text{Pu}, który wytwarza energię w postaci ciepła na skutek rozpadu promieniotwórczego. Moc cieplna PP jest wprost proporcjonalna do liczby jąder 94238Pu^{238}_{94}\text{Pu} w próbce. W chwili t0t_0 moc wynosiła P0=100P_0=100 J/s; dokładnie po czasie t=5t=5 lat spadła do Pt=96,13P_t=96{,}13 J/s.

Oblicz TT — czas połowicznego rozpadu izotopu. Zapisz obliczenia. Wynik podaj w latach, zaokrąglony do dwóch cyfr znaczących.

Wskazówki: 1) jeśli ac=ba^c=b, to c=log⁡abc=\log_ab; 2) log⁡ab=log⁡10blog⁡10a\log_ab=\dfrac{\log_{10}b}{\log_{10}a}.

Średnie