Nauka / Funkcje — podstawy

Funkcje — podstawy

Dziedzina, zbiór wartości, monotoniczność, odczytywanie własności z wykresu.

PodstawowyRozszerzony

Teoria, wzory i przykłady

Podstawowe pojęcia

Funkcja przyporządkowuje każdemu elementowi dziedziny dokładnie jeden element przeciwdziedziny. Funkcja jest rosnąca, gdy dla x1<x2x_1<x_2 zachodzi f(x1)<f(x2)f(x_1)<f(x_2); malejąca, gdy f(x1)>f(x2)f(x_1)>f(x_2).

Przekształcenia wykresu y=f(x)y=f(x)

  • y=f(x)+qy=f(x)+q — przesunięcie w górę o qq (dla q<0q<0 w dół)
  • y=f(x−p)y=f(x-p) — przesunięcie w prawo o pp
  • y=f(−x)y=f(-x) — odbicie względem osi OYOY
  • y=−f(x)y=-f(x) — odbicie względem osi OXOX
  • y=∣f(x)∣y=|f(x)| — część wykresu poniżej OXOX odbijamy do góry

Przykład

Jeśli wierzchołek paraboli ff to (1,9)(1,9), to wykres g(x)=f(x+3)g(x)=f(x+3) ma wierzchołek w punkcie (1−3,9)=(−2,9)(1-3,9)=(-2,9) (przesunięcie w lewo o 3).

Średnie zadania

Średnie1 pkt

W kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y) narysowano wykres funkcji y=f(x)y=f(x): dla x∈[−6,−3)x\in[-6,-3) wykresem jest odcinek poziomy y=2y=2 (domknięty w x=−6x=-6, otwarty w x=−3x=-3); dla x∈[−3,1]x\in[-3,1] wykresem jest odcinek prostej y=xy=x; dla x∈(1,2]x\in(1,2] wykresem jest odcinek poziomy y=5y=5; dla x∈[2,5]x\in[2,5] wykresem jest odcinek prostej opadającej od punktu (2,5)(2,5) do punktu (5,3)(5,3).

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Dziedziną funkcji ff jest zbiór

Średnie1 pkt

Wykres funkcji ff jest taki jak w zadaniu 12.1.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Największa wartość funkcji ff w przedziale [−4,1][-4,1] jest równa

Średnie1 pkt

Wykres funkcji ff jest taki jak w zadaniu 12.1.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Funkcja ff jest malejąca w zbiorze

Średnie2 pkt

Funkcja ff jest określona następująco: f(x)=x+2f(x)=x+2 dla x∈[−4,2]x\in[-4,2], f(x)=−x+5f(x)=-x+5 dla x∈(2,5)x\in(2,5).

Wykres funkcji y=f(x)y=f(x) przedstawiono w kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y).

Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.

  1. Rozwiązaniem równania f(x)=3f(x)=3 jest liczba ……
  2. Największa wartość funkcji ff w przedziale [2,3][2,3] jest równa ……
Średnie2 pkt

Funkcja ff jest taka jak w zadaniu 12.1: f(x)=x+2f(x)=x+2 dla x∈[−4,2]x\in[-4,2], f(x)=−x+5f(x)=-x+5 dla x∈(2,5)x\in(2,5).

Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie przedziały w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.

  1. Zbiorem wartości funkcji ff jest przedział ……
  2. Zbiorem wszystkich argumentów, dla których funkcja ff przyjmuje wartości większe od 1, jest przedział ……
Średnie2 pkt

W chwili początkowej (t=0t=0) filiżanka z gorącą kawą znajduje się w pokoju, a temperatura tej kawy jest równa 80 °C80\,°C. Temperatura w pokoju (temperatura otoczenia) jest stała i równa 20 °C20\,°C. Temperatura TT tej kawy zmienia się w czasie zgodnie z zależnością T(t)=(Tp−Tz)⋅k−t+TzT(t)=(T_p-T_z)\cdot k^{-t}+T_z dla t≥0t\ge0, gdzie: TT – temperatura kawy w stopniach Celsjusza, tt – czas w minutach od chwili początkowej, TpT_p – temperatura początkowa kawy, TzT_z – temperatura otoczenia, kk – stała charakterystyczna dla danej cieczy.

Po 10 minutach, licząc od chwili początkowej, kawa ostygła do temperatury 65 °C65\,°C.

Oblicz temperaturę tej kawy po następnych pięciu minutach. Wynik podaj w stopniach Celsjusza, w zaokrągleniu do jedności. Zapisz obliczenia.

Średnie2 pkt

W chwili początkowej (t=0t=0) masa substancji jest równa 4 gramom. Wskutek rozpadu cząsteczek tej substancji jej masa się zmniejsza. Po każdej kolejnej dobie ubywa 19% masy, jaka była na koniec doby poprzedniej. Dla każdej liczby całkowitej t≥0t\ge0 funkcja m(t)m(t) określa masę substancji w gramach po tt pełnych dobach (czas liczymy od chwili początkowej).

Wyznacz wzór funkcji m(t)m(t). Oblicz, po ilu pełnych dobach masa tej substancji będzie po raz pierwszy mniejsza od 1,5 grama. Zapisz obliczenia.

Średnie2 pkt

Funkcja ff jest taka jak w zadaniu 12.1.

Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie przedziały w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.

  1. Dziedziną funkcji ff jest przedział ………………… .
  2. Zbiorem wszystkich argumentów, dla których funkcja ff przyjmuje wartości nieujemne, jest przedział ………………… .
Średnie1 pkt

Na wykresie przedstawiono funkcję ff: dwa odcinki łączące punkty (−1,4)(-1,4), (1,0)(1,0) oraz (7,4)(7,4) (funkcja kawałkami liniowa, ciągła, z minimum w punkcie (1,0)(1,0)). Każdy z punktów przecięcia wykresu funkcji ff z prostą y=2y=2 ma obie współrzędne całkowite.

Uzupełnij poniższe zdanie. Wpisz odpowiedni przedział w wykropkowanym miejscu tak, aby zdanie było prawdziwe.

Zbiorem wszystkich rozwiązań nierówności f(x)≤2f(x)\le2 jest przedział ……………………… .

Średnie1 pkt

Funkcja gg powstała w wyniku przesunięcia równoległego wykresu funkcji ff (z zadania 11.1) wzdłuż osi OxOx o 4 jednostki w lewo.

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A, B albo C oraz odpowiedź 1. albo 2.

Funkcje ff i gg są powiązane zależnością:

A. g(x)=f(x+4) B. g(x)=f(x-4) C. g(x)=f(x)-4

oraz mają takie same:

  1. dziedziny 2. zbiory wartości
Średnie1 pkt

Funkcja y=f(x)y=f(x) jest określona za pomocą tabeli: dla x=−2,−1,0,1,2x=-2,-1,0,1,2 odpowiednio y=−1,0,1,0,3y=-1,0,1,0,3.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Średnie2 pkt

W chwili początkowej (t=0t=0) zainicjowano pewną reakcję chemiczną, w której brał udział związek A. W wyniku tej reakcji masa mm związku A zmieniała się w czasie zgodnie z zależnością m(t)=a⋅2−0,05t+bm(t)=a\cdot2^{-0{,}05t}+b dla t≥0t\ge0, gdzie mm – masa w gramach, tt – czas w sekundach, a,ba,b – współczynniki liczbowe.

Masa początkowa związku A była równa m0m_0 gramów. Po osiągnięciu stanu równowagi (gdy t→∞t\to\infty) masa tego związku była równa 19\dfrac19 jego masy początkowej.

Oblicz, po ilu sekundach (licząc od chwili zainicjowania tej reakcji) przereagowało 87,5% masy początkowej tego związku. Zapisz obliczenia.

Średnie2 pkt

W kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y) narysowano wykres funkcji y=f(x)y=f(x) (zobacz rysunek).

Uzupełnij tabelę. Wpisz w każdą pustą komórkę tabeli właściwą odpowiedź, wybraną spośród oznaczonych literami A–F.

Dziedziną funkcji ff jest zbiór: .......... Zbiorem wartości funkcji ff jest zbiór: ..........

A. [−3,−1]∪[1,3][-3,-1]\cup[1,3] B. (−3,3)(-3,3) C. (−3,−1)∪(1,3)(-3,-1)\cup(1,3) D. [−5,−1]∪[1,5][-5,-1]\cup[1,5] E. (−5,5)(-5,5) F. (−5,−1)∪(1,5)(-5,-1)\cup(1,5)

Średnie1 pkt

Korzystając z wykresu funkcji y=f(x)y=f(x) z zadania 13.1 (zobacz rysunek), zapisz zbiór wszystkich rozwiązań nierówności f(x)<−1f(x)<-1.

Średnie1 pkt

Masa mm leku LL zażytego przez chorego zmienia się w organizmie zgodnie z zależnością wykładniczą m(t)=m0⋅(0,6)0,25tm(t)=m_0\cdot(0{,}6)^{0{,}25t} gdzie m0m_0 to masa (w mg) przyjętej w chwili t=0t=0 dawki leku, a tt to czas (w godzinach) liczony od chwili zażycia.

Chory przyjął jednorazowo lek L w dawce 200 mg.

Oblicz, ile mg leku L pozostanie w organizmie chorego po 12 godzinach od momentu przyjęcia dawki. Zapisz obliczenia.

Średnie2 pkt

Funkcja f(x)=2x−5f(x)=2x-5 jest określona dla x∈[−1,4]x\in[-1,4]. Wyznacz zbiór wartości tej funkcji.

Trudne zadania

Trudne2 pkt

Funkcje kwadratowe gg oraz hh są określone za pomocą funkcji ff z zadania 14.1 następująco: g(x)=f(x+3)g(x)=f(x+3), h(x)=f(−x)h(x)=f(-x).

Przyporządkuj każdej z funkcji gg oraz hh jej wykres, wiedząc, że ff ma wierzchołek (1,9)(1,9) i miejsca zerowe −2,4-2, 4.

Trudne4 pkt

Funkcja ff jest określona następująco: f(x)=x+5f(x)=x+5 dla x∈[−4,−2]x\in[-4,-2], f(x)=3f(x)=3 dla x∈(−2,2]x\in(-2,2], f(x)=−3x+9f(x)=-3x+9 dla x∈(2,4)x\in(2,4).

Wykres funkcji y=f(x)y=f(x) przedstawiono w kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y).

Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie przedziały w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.

  1. Dziedziną funkcji ff jest przedział ……
  2. Zbiorem wartości funkcji ff jest przedział ……
  3. Zbiorem wszystkich argumentów, dla których funkcja ff przyjmuje wartości dodatnie, jest przedział ……
  4. Zbiorem wszystkich rozwiązań równania f(x)=3f(x)=3 jest przedział ……
Trudne2 pkt

Funkcja ff jest określona następująco: f(x)=43x+143f(x)=\dfrac43x+\dfrac{14}3 dla x∈[−5,−2)x\in[-5,-2), f(x)=34x+32f(x)=\dfrac34x+\dfrac32 dla x∈[−2,2]x\in[-2,2], f(x)=−3x+9f(x)=-3x+9 dla x∈(2,4)x\in(2,4).

Wykres funkcji y=f(x)y=f(x) przedstawiono w kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y).

Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.

  1. Funkcja ff ma dokładnie ……… miejsca zerowe.
  2. Funkcja ff osiąga największą wartość dla argumentu ……… .
Trudne4 pkt

Funkcja ff jest określona następująco: f(x)=−x−2f(x)=-x-2 dla x∈(−5,−2]x\in(-5,-2], f(x)=0f(x)=0 dla x∈(−2,1]x\in(-2,1], f(x)=xf(x)=x dla x∈(1,3]x\in(1,3].

Wykres funkcji y=f(x)y=f(x) przedstawiono w kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y).

Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie przedziały w wykropkowanych miejscach, aby zdania były prawdziwe.

  1. Dziedziną funkcji ff jest przedział ……………… .
  2. Zbiorem wartości funkcji ff jest przedział ……………… .
  3. Zbiorem wszystkich miejsc zerowych funkcji ff jest przedział ……………… .
  4. Zbiorem wszystkich rozwiązań nierówności f(x)<f(−3)f(x)<f(-3) jest przedział ……………… .
Gotowy na sprawdzian z działu?
Wygeneruj krótki test z tego działu w generatorze.
Test działowy