Pochodna funkcji i optymalizacja
Pochodna funkcji, monotoniczność, ekstrema, zadania optymalizacyjne.
Teoria, wzory i przykłady
Podstawowe wzory
Monotoniczność i ekstrema
Jeśli w przedziale, jest tam rosnąca; jeśli — malejąca. W punkcie, gdzie zmienia znak z na , jest maksimum lokalne; z na — minimum lokalne.
Zadania optymalizacyjne
Schemat: (1) zapisz wielkość do zoptymalizowania jako funkcję jednej zmiennej, uwzględniając więzy z treści, (2) wyznacz dziedzinę, (3) zbadaj pochodną, (4) wskaż ekstremum i sprawdź, że to maksimum/minimum (a nie np. brzeg dziedziny).
Przykład
Trzy prostokątne wybiegi o wspólnych ścianach, obwód siatki . Pole . Z więzów: . , , wtedy . To maksimum (parabola z ramionami w dół).
Średnie zadania
Oblicz granicę . Zapisz obliczenia.
Funkcja jest określona wzorem dla każdej liczby rzeczywistej różnej od zera. W kartezjańskim układzie współrzędnych punkt , o pierwszej współrzędnej równej 2, należy do wykresu funkcji . Prosta o równaniu jest styczna do wykresu funkcji w punkcie .
Oblicz współczynniki oraz w równaniu tej stycznej. Zapisz obliczenia.
Funkcja jest określona wzorem dla każdej liczby rzeczywistej . Punkt należy do wykresu funkcji .
Oblicz oraz wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji w punkcie . Zapisz obliczenia.
Funkcja jest określona wzorem dla każdej liczby rzeczywistej .
Wyznacz wszystkie wartości , dla których pochodna funkcji w punkcie jest równa . Zapisz obliczenia.
Oblicz granicę . Zapisz obliczenia.
Funkcja jest określona wzorem dla każdej liczby rzeczywistej . W kartezjańskim układzie współrzędnych punkt należy do wykresu funkcji .
Oblicz oraz wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji w punkcie . Zapisz obliczenia.
Dana jest funkcja . Wyznacz jej ekstrema lokalne.
Wyznacz przedziały monotoniczności funkcji .
Maturalne zadania
W schronisku dla zwierząt, na płaskiej powierzchni, należy zbudować ogrodzenie z siatki wydzielające trzy identyczne wybiegi o wspólnych ścianach wewnętrznych. Podstawą każdego z tych trzech wybiegów jest prostokąt o wymiarach (wysokość) i (szerokość), a trzy takie prostokąty ustawione są w rzędzie (stąd łączna szerokość to ). Do wykonania tego ogrodzenia należy zużyć metrów bieżących siatki (dwie ściany wewnętrzne mają długość każda).
Oblicz wymiary oraz jednego wybiegu, przy których suma pól podstaw tych trzech wybiegów będzie największa. W obliczeniach pomiń szerokość wejścia na każdy z wybiegów.
Pole trójkątnego kwietnika o podstawie długości metrów jest określone wzorem dla każdego (zadanie 12.1).
Wyznacz długość podstawy trójkątnego kwietnika, dla której pole tego kwietnika jest najmniejsze. Oblicz to najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.
Objętość stożka, jako funkcja wysokości stożka, wyraża się wzorem dla (zadanie 12.1).
Wyznacz wysokość tego z rozważanych stożków, którego objętość jest najmniejsza. Oblicz tę najmniejszą objętość. Zapisz obliczenia.
Pole powierzchni całkowitej graniastosłupa w zależności od długości krawędzi podstawy graniastosłupa jest określone wzorem dla .
Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozważanych graniastosłupów, którego pole powierzchni całkowitej jest najmniejsze. Oblicz to najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.
Oblicz najmniejszą wartość funkcji określonej dla każdej liczby dodatniej . Zapisz obliczenia.
Wskazówka: przyjmij, że wzór funkcji można przedstawić w postaci .
Pole trójkąta w zależności od współczynnika kierunkowego prostej jest określone wzorem dla .
Wyznacz równanie prostej zawierającej przeciwprostokątną tego z rozważanych trójkątów, który ma najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.
Wielomian zmiennej rzeczywistej jest określony wzorem , gdzie . Liczba jest miejscem zerowym tego wielomianu. W kartezjańskim układzie współrzędnych styczna do wykresu wielomianu w punkcie o pierwszej współrzędnej równej przecina ten wykres w punkcie .
Wyznacz wzór wielomianu . Zapisz obliczenia.
Objętość graniastosłupa w zależności od długości krawędzi podstawy jest określona wzorem dla .
Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozważanych graniastosłupów, którego objętość jest największa. Oblicz tę największą objętość. Zapisz obliczenia.
Objętość ostrosłupa w zależności od długości promienia okręgu opisanego na podstawie ostrosłupa jest określona wzorem dla .
Wyznacz długość promienia okręgu opisanego na podstawie tego z rozważanych ostrosłupów, którego objętość jest największa. Oblicz tę największą objętość. Zapisz obliczenia.