Nauka / Pochodna funkcji i optymalizacja

Pochodna funkcji i optymalizacja

Pochodna funkcji, monotoniczność, ekstrema, zadania optymalizacyjne.

Rozszerzony

Teoria, wzory i przykłady

Podstawowe wzory

(xn)′=nxn−1(c)′=0(f+g)′=f′+g′(f⋅g)′=f′g+fg′(fg)′=f′g−fg′g2(x^n)'=nx^{n-1} \qquad (c)'=0 \qquad (f+g)'=f'+g' \qquad (f\cdot g)'=f'g+fg' \qquad \left(\frac{f}{g}\right)'=\frac{f'g-fg'}{g^2}

Monotoniczność i ekstrema

Jeśli f′(x)>0f'(x)>0 w przedziale, ff jest tam rosnąca; jeśli f′(x)<0f'(x)<0 — malejąca. W punkcie, gdzie f′f' zmienia znak z ++ na −-, jest maksimum lokalne; z −- na ++ — minimum lokalne.

Zadania optymalizacyjne

Schemat: (1) zapisz wielkość do zoptymalizowania jako funkcję jednej zmiennej, uwzględniając więzy z treści, (2) wyznacz dziedzinę, (3) zbadaj pochodną, (4) wskaż ekstremum i sprawdź, że to maksimum/minimum (a nie np. brzeg dziedziny).

Przykład

Trzy prostokątne wybiegi o wspólnych ścianach, obwód siatki 6y+4x=366y+4x=36. Pole S=3xyS=3xy. Z więzów: x=9−1,5yx=9-1{,}5y. S(y)=27y−4,5y2S(y)=27y-4{,}5y^2, S′(y)=27−9y=0⇒y=3S'(y)=27-9y=0 \Rightarrow y=3, wtedy x=4,5x=4{,}5. To maksimum (parabola z ramionami w dół).

Średnie zadania

Średnie2 pkt

Oblicz granicę lim⁡x→2−x3−8(x−2)2\displaystyle\lim_{x\to2^-}\dfrac{x^3-8}{(x-2)^2}. Zapisz obliczenia.

Średnie3 pkt

Funkcja ff jest określona wzorem f(x)=x3−3x+2xf(x)=\dfrac{x^3-3x+2}x dla każdej liczby rzeczywistej xx różnej od zera. W kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y) punkt PP, o pierwszej współrzędnej równej 2, należy do wykresu funkcji ff. Prosta o równaniu y=ax+by=ax+b jest styczna do wykresu funkcji ff w punkcie PP.

Oblicz współczynniki aa oraz bb w równaniu tej stycznej. Zapisz obliczenia.

Średnie3 pkt

Funkcja ff jest określona wzorem f(x)=3x2−2xx2+2x+8f(x)=\dfrac{3x^2-2x}{x^2+2x+8} dla każdej liczby rzeczywistej xx. Punkt P=(x0,3)P=(x_0,3) należy do wykresu funkcji ff.

Oblicz x0x_0 oraz wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji ff w punkcie PP. Zapisz obliczenia.

Średnie3 pkt

Funkcja ff jest określona wzorem f(x)=ax2+xx−1f(x)=\dfrac{ax^2+x}{x-1} dla każdej liczby rzeczywistej x≠1x\neq1.

Wyznacz wszystkie wartości aa, dla których pochodna funkcji ff w punkcie x=ax=a jest równa (−12a)\left(-\dfrac12a\right). Zapisz obliczenia.

Średnie2 pkt

Oblicz granicę lim⁡x→3−∣x−3∣x2−9\displaystyle\lim_{x\to3^-}\dfrac{|x-3|}{x^2-9}. Zapisz obliczenia.

Średnie3 pkt

Funkcja ff jest określona wzorem f(x)=2x+1x−4f(x)=\dfrac{2x+1}{x-4} dla każdej liczby rzeczywistej x≠4x\neq4. W kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y) punkt P=(x0,5)P=(x_0,5) należy do wykresu funkcji ff.

Oblicz x0x_0 oraz wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji ff w punkcie PP. Zapisz obliczenia.

Średnie3 pkt

Dana jest funkcja f(x)=x3−3xf(x)=x^3-3x. Wyznacz jej ekstrema lokalne.

Średnie2 pkt

Wyznacz przedziały monotoniczności funkcji f(x)=x2−6x+5f(x)=x^2-6x+5.

Trudne zadania

Maturalne zadania

Maturalne4 pkt

W schronisku dla zwierząt, na płaskiej powierzchni, należy zbudować ogrodzenie z siatki wydzielające trzy identyczne wybiegi o wspólnych ścianach wewnętrznych. Podstawą każdego z tych trzech wybiegów jest prostokąt o wymiarach xx (wysokość) i yy (szerokość), a trzy takie prostokąty ustawione są w rzędzie (stąd łączna szerokość to 3y3y). Do wykonania tego ogrodzenia należy zużyć 3636 metrów bieżących siatki (dwie ściany wewnętrzne mają długość xx każda).

Oblicz wymiary xx oraz yy jednego wybiegu, przy których suma pól podstaw tych trzech wybiegów będzie największa. W obliczeniach pomiń szerokość wejścia na każdy z wybiegów.

Maturalne4 pkt

Pole PP trójkątnego kwietnika o podstawie długości xx metrów jest określone wzorem P(x)=2x3x2−16P(x)=\dfrac{2x^3}{x^2-16} dla każdego x∈(4,10]x\in(4,10] (zadanie 12.1).

Wyznacz długość xx podstawy trójkątnego kwietnika, dla której pole tego kwietnika jest najmniejsze. Oblicz to najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.

Maturalne4 pkt

Objętość VV stożka, jako funkcja wysokości hh stożka, wyraża się wzorem V(h)=π3⋅25h3h2−25V(h)=\dfrac\pi3\cdot\dfrac{25h^3}{h^2-25} dla h∈(5,+∞)h\in(5,+\infty) (zadanie 12.1).

Wyznacz wysokość tego z rozważanych stożków, którego objętość jest najmniejsza. Oblicz tę najmniejszą objętość. Zapisz obliczenia.

Maturalne4 pkt

Pole PP powierzchni całkowitej graniastosłupa w zależności od długości aa krawędzi podstawy graniastosłupa jest określone wzorem P(a)=a232+138243aP(a)=\dfrac{a^2\sqrt3}2+\dfrac{13824\sqrt3}a dla a∈(0,83]a\in(0,8\sqrt3].

Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozważanych graniastosłupów, którego pole powierzchni całkowitej jest najmniejsze. Oblicz to najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.

Maturalne4 pkt

Oblicz najmniejszą wartość funkcji ff określonej dla każdej liczby dodatniej xx. Zapisz obliczenia.

Wskazówka: przyjmij, że wzór funkcji ff można przedstawić w postaci f(x)=x4+x2−6xf(x)=x^4+x^2-6x.

Maturalne4 pkt

Pole PP trójkąta ABCABC w zależności od współczynnika kierunkowego aa prostej ABAB jest określone wzorem P(a)=−a2+4a−42aP(a)=\dfrac{-a^2+4a-4}{2a} dla a<0a<0.

Wyznacz równanie prostej zawierającej przeciwprostokątną ABAB tego z rozważanych trójkątów, który ma najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.

Maturalne4 pkt

Wielomian ff zmiennej rzeczywistej xx jest określony wzorem f(x)=x3+ax2+bx+cf(x)=x^3+ax^2+bx+c, gdzie a,b,c∈Ra,b,c\in\mathbb R. Liczba (−2)(-2) jest miejscem zerowym tego wielomianu. W kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x,y) styczna do wykresu wielomianu ff w punkcie AA o pierwszej współrzędnej równej (−2)(-2) przecina ten wykres w punkcie P=(1,9)P=(1,9).

Wyznacz wzór wielomianu ff. Zapisz obliczenia.

Maturalne4 pkt

Objętość VV graniastosłupa w zależności od długości aa krawędzi podstawy jest określona wzorem V(a)=6a−18a3V(a)=6a-\dfrac18a^3 dla a∈(0,43)a\in(0,4\sqrt3).

Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozważanych graniastosłupów, którego objętość jest największa. Oblicz tę największą objętość. Zapisz obliczenia.

Maturalne4 pkt

Objętość VV ostrosłupa w zależności od długości RR promienia okręgu opisanego na podstawie ostrosłupa jest określona wzorem V(R)=34⋅(6R2−R3)V(R)=\dfrac{\sqrt3}4\cdot(6R^2-R^3) dla R∈(0,6)R\in(0,6).

Wyznacz długość promienia okręgu opisanego na podstawie tego z rozważanych ostrosłupów, którego objętość jest największa. Oblicz tę największą objętość. Zapisz obliczenia.

Gotowy na sprawdzian z działu?
Wygeneruj krótki test z tego działu w generatorze.
Test działowy